انواع استخر از لحاظ جنس سازه

صرف نظر از کاربری استخرهای شنا، سرپوشیده یا سرباز بودن آن ها و سایر عواملی که تا به حال صحبت کردیم، انواع استخرها از نظر جنس سازه را می توان در موارد زیر دسته بندی کرد:

استخرهای بتنی
استخرهای آب بندی شده با وینیل
استخرهای فایبر گلاس
استخرهای چوبی

استخرهای بتنی

از میان انواع مختلف استخرها، استخرهای بتنی از بیشترین انعطاف پذیری برخوردار هستند. به طوری که شکل و طرح اجرا شده در محوطه استخر را می توان با آرماتوربندی مناسب اجرا کرد.

اولین مرحله برای اجرای یک استخر بتنی، تهیه پلان های مهندسی است. گودبرداری، آرماتوربندی و ساخت فونداسیون در مرحله بعد و با توجه به پلان های مهندسی انجام می گیرد. برای آرماتوربندی استخرهای بتنی از میلگردهای فولادی استفاده می شود. قالب های بتنی استاندارد معمولا از جنس چوب، فایبرگلاس یا فولاد ساخته می شوند. در واقع نوع قالب بندی است که نمای سطح بتن را پس از برداشتن قالب ها تعیین می کنند. پس از پایان آرماتوربندی نیز عملیات بتن ریزی انجام می شود. پس از عمل آوری بتن که زمان آن متناسب با شرایط آب و هوایی منطقه و ضخامت لایه بتن متغیر است، نمای سطح با استفاده از روش ها و مواد مختلف شکل می گیرد.

استخرهای بتنی از لحاظ شیوه استفاده از بتن خود به زیر گروه های مختلفی تقسیم بندی می شوند. اولین گروه از این استخرها، استخرهای ساخته شده با بتن قالب گیری شده هستند. بسته به نوع قالب های بتنی مورد استفاده، استخرهای قالب گیری شده نیز به دو گروه یکپارچه و چند تکه طبقه بندی می شوند. گروه دیگری از از استخرهای بتنی، استخرهایی هستند که با استفاده از بتن خود به زیر گروه های مختلفی تقسیم بندی می شوند.

گروه دیگری از استخرهای بتنی، استخرهایی هستند که با استفاده از بتن پاشیدنی ساخته می شوند. در این روش، بتن با استفاده از بتن پاش در میان آرماتورهای استخر پاشیده می شود. بتن پاشیدنی نیز به روش خشک و مرطوب قابل استفاده است. گروه سوم از استخرهای بتنی، استخرهایی هستند که با بتن خشک کوبیده شده ساخته می شوند. گروه چهار نیز استخرهای ساخته شده با بلوک بتنی هستند. به طور کلی استخرهای بتنی از بتن مسلح ساخته می شوند. از آنجا که بتون ماده ای متخلخل است و آب به راحتی در آن نفوذ می کند، پوسته این استخرها معمولا به همراه یک روکش مقاوم در برابر آب روکش می شوند.

روش های ساخت استخر بتنی

۱- استفاده از بتن مسلح تحت فشار به منظور کسب اطمینان از این که دیوارها و کف استخر به صورت دائمی در حالت فشاری باقی خواهند ماند. البته از این روش می توان برای معابر پیرامون کاسه استخر و کف مناطق مرطوب نیز استفاده کرد که البته این بستگی به شیوه طراحی دارد.

۲- استفاده از بتن مسلح به صورت ساندویچی که این روش موجب افزایش شدید بار مرده سازه می شود.

۳- استفاده از بتن مسلح با روکش های pvc2، روکش های مشابه یا روکش های ضدآب تزیینی به صورت پاششی

نکته دیگری که باید برای فضای خالی سازه ای مورد توجه قرار گیرد آن است که اندازه آن باید طوری باشد که یک فرد بالغ قادر به عبور از میان آن برای بازدید از سازه و در صورت لزوم انجام تعمیرات لازم باشد. این بخش از سازه باید مجهز به تاسیسات روشنایی دائمی و پریز برق باشد.

ساخت استخرهای شنا با بتن پاشیدنی

انجمن بتن آمریکا بتن پاشیدنی را ملاط یا بتونی تعریف می کند که به صورت پنوماتیکی و با سرعت بالا بر روی سطوح پوشیده می شود. در کشور انگلستان گاهی از اصطلاحات (گونیت) به جای بتن پاششی استفاده می کنند.

مزایای بتن پاششی:

۱- با این روش دیگر نیازی به استفاده از قالب های بتنی که هزینه بالایی دارند نخواهند بود.

۲- بدون تحمیل هزینه ی سرسام آور به پروژه می توان استخر را به هر شکل دلخواهی ساخت.

۳- با این روش می توان سرعت ساخت را افزایش داد.

۴- با استفاده از بتن پاششی می توان استخر را در سایت های شلوغ که دسترسی به مواد و تجهیزات با محدودیت های با محدودیت های بسیاری همراه است به کار گرفت. مزیت این روش آن است که برای بتن ریزی در میان آرماتورها با استفاده از یک دستگاه بتن پاش مجهز به لوله خرطومی می توان حداقل تا فاصله ۱۰۰ متر عملیات بتن ریزی را انجام داد.

معایب بتن پاششی:

۱-در این مورد مشکل نفوذ آب به زیر پوسته استخر و معلق شدن آن که می تواند موجب آسیب رساندن به سازه استخر شود بسیار جدی است.حتما باید بررسی های لازم در این زمین انجام شود.

۲-برای کسب اطمینان از این که بتون ریزی در تمامی آرماتوربندی به خوبی انجام گرفته است،متصدی دستگاه بتون پاش باید از تجربه و مهارت کافی برخوردار باشد. رعایت این نکته به ویژه در محل تلاقی دیوارها و کف از اهمیت بیشتری برخوردار است.

۳-در این روش به دلیل عدم استفاده از قالب های بتنی، آسیب پذیری سازه بتنی در مرحله ساخت نسبت به دماهای بسیار پایین در فصل زمستان بیشتر است.

مهمترین معیاری که در این روش بر نتیجه نهایی تاثیرگذار است تجربه و مهارت فردی است که با دستگاه کار می کند.

استخرهای آب بندی شده با وینیل

این استخرها با استفاده از چارچوب های پلیمری یا فلزی و در برخی از موارد با استفاده از بلوک های بنایی یا چوب های فشرده بر روی زمین و یا پس از گودبرداری در داخل زمین ساخته می شوند. بر روی این قاب ها، صفحات پیش ساخته و نصب ساده تر آن ها در مقایسه با استخرهای بتنی کمتر است.

این دسته از استخرها در ابعاد کوچک گاهی به صورت یک مجموعه یکپارچه نیز در اختیار مشتریان قرار می گیرد و کاربر قادر است آن را بر مبنای دستورالعمل ارائه شده در مکان موردنظر مستقر سازد. جنس چهارچوب این استخرها معمولا تحت تاثیر عواملی مورد نیاز مصرف کننده، موقعیت قرارگیری استخر و بودجه در نظر گرفته شده تعیین می شود.

صفحاتی که پوسته استخر را تشکیل می دهند معمولا از جنس فولاد، آلومینیوم یا انواع پلیمرها ساخته می شود. صفحات فولادی تقویت شده با میلگردهای افقی و عمودی به قطعات کوچک تری برش داده می شوند و در کنار یکدیگر شکل نهایی استخر را ایجاد می کنند. در این استخرها به منظور جلوگیری از مشکلاتی مانند زنگ زدن، صفحات و تقویتی های آن ها از جنس گالوانیزه ساخته شده یا بر روی آن ها از روکش های محافظ استفاده می شود.

صفحات پلیمری نسبت به سایر گزینه ها بیشترین هزینه را به همراه دارند. وزن آن ها بسیار کم و مقاومت آن ها در برابر خوردگی بسیار زیاد است. صفحات پلیمر به همراه تقویتی های مربوطه به شکل های موردنظر قالب گیری می شوند.

استخرهای فایبرگلاس

استخرهای فایبرگلاس گروه دیگری از استخرها هستند که از یک پوسته فایبرگلاس یا اکریلیک ساخته می شوند. متناسب با نوع طراحی می توان این استخرها را به صورت یک واحد یکپارچه یا قالب های مجزا ساخت. این نوع استخرها به ویژه به عنوان استخرهای روزمینی بسیار مناسب بوده و از نظر اقتصادی نیز مقرون به صرفه است. در این نوع استخرها پوسته فایبرگلاس به صورت بر روی یک قاب نگه دارنده فلزی پلیمری قرار می گیرد.

از معایب استخر فایبرگلاس این است که پوسته استخر بعد از ساخت باید به صورت یکپارچه تا محل بهره برداری حمل شده و در نهایت بر روی فونداسیون مربوطه قرار گیرد. گاهی اوقات فقدان فضای کافی برای عبور پوسته از در خروجی مجموعه تا محل کاسه استخر موجب مختل شدن پروژه می شود. همچنین متناسب با اندازه استخر، اغلب استفاده از جرثقیل برای حمل پوسته برای حمل پوسته و قرار دادن آن در محل کاسه استخر ضروری است.

استخرهای چوبی

بعضی از استخرها با انواع مختلف چوب های سکویا، سرو، ساج، ماهون و غیره ساخته می شوند. البته این دسته از استخرها را از هر نوع چوبی می توان ساخت، ولی انواع یاد شده در گروه مقاوم ترین و بهترین ها هستند.

روکش ها و روش های آب بند کردن سازه استخرها

پس از اجرای سازه استخرها نوبت به آن می رسد که نمای سطح کاسه استخر، شامل کف و جداره آن آب بندی و روکش شود. استفاده از روکش بر روری نمای سطح کاسه استخر هم به جهت افزایش عمر مفید سازه و هم به جهت زیبایی ظاهری مورد توجه قرار می گیرد.

روش های مختلفی که به منظور آب بندی کردن سازه و ایجاد نمایی دلپذیر و زیبا در استخرها مورد استفاده قرار می گیرند را می توان در گروه های زیر تقسیم بندی کرد:

– اندودکاری
– کاشی کاری
– رنگ ها و روکش ها
– روکش های فایبر گلاس
– روکش های pvc

اندودکاری

اندودکاری در واقع یکی از اصلی ترین و قدیمی ترین روش های آب بندی کردن جداره خارجی کاسه استخر به شمار می رود. با استفاده از این روش می توان نمای کاسه استخر را به رنگ سفید یا رنگ های دیگر تغییر داد. در این روش مخلوطی از گچ یا آهک به همراه ماسه و آب که حاصل از گچ یا آهک به همراه ماسه و آب که حاصل آن یک ماده خمیری شکل است با استفاده از ماله بر روی سطح خارجی سطح استخر کشیده می شود به این ترتیب با تبخیر آب مخلوط یاد شده، سطح سخت و همواری ایجاد می شود که مقاومت بالایی در برابر نفوذ آب دارد. گاهی اوقات علاوه بر اندودکاری داخل کاسه استخر، در حاشیه ها، هم تراز با سطح آزاد آب و درست در قسمت زیرین قرنیز حاشیه، از یک ردیف کاشی نیز استفاده می شود.

در استخرهای اندودکاری شده ممکن است پس از مدتی در برخی از قسمت ها لکه هایی ایجاد شود که برای از بین بردن آن ها می توان از محصولات لکه بر مختلفی که در بازار موجود است استفاده کرد. اما در مواردی که لکه های ایجاد شده در نتیجه مواد شیمیایی، رسوب کردن مواد معدنی، آلودگی یا غیره باشد، زمان اسیدشویی سطح استخر فرا رسیده است. آنچه در هنگام اسیدشویی اتفاق می افتد آن است که لایه نازکی از اندودکاری سطح به واسطه اسیدها برداشته شده و سطح تمیز و هموار زیرین آن باقی می ماند. بنابراین تنها در مواقعی که ضرورت داشته باشد، باید از روش اسیدشویی استفاده کرد. چرا که اسیدشویی بی دلیل تنها عمر مفید نمای سطح را کاهش می دهد. لازم به ذکر است به دلیل خطراتی که کارکردن با اسیدها به همراه دارد و گازهای سمی تولید شده در هنگام اسیدشویی، این کار فقط باید توسط تکنیسین های مجرب انجام شود.

کاشی کاری

در مواردی که مسائل اقتصادی برای کارفرما اهمیت چندانی ندارد و بودجه کافی برای اجرای پروژه موجود است، کاشی کاری یکی از بهترین انتخاب ها برای پوشاندن نمای سطح کاسه استخر به شمار می رود. از میان تمام روش های یاد شده کاشی کاری پرهزینه ترین روش به شمار می رود.

اولین مزیت کاشی کاری این است که تمیز کردن کاسه استخر به سادگی امکان پذیر خواهد بود. به لحاظ چشم انداز ظاهری نیز با استفاده از کاشی کاری می توان نمای بسیار زیبایی را در استخر ایجاد کرد. حتی در مواردی که به دلیل ملاحظات اقتصادی کارفرما قصد کاشی تمام قسمت های کاسه استخر را نداشته باشد، می توان ابتدا تمام کاسه استخر را اندودکاری کرد و در پایان قسمت های منتهی به پلکان قسمت های فوقانی دیوارها و بخش هایی از کف را با انواع مختلف کاشی ها و موزاییک ها تزئین کرد.

رنگ ها و روکش ها

در مواردی که به دلیل محدودیت بودجه امکان استفاده از کاشی ها یا موزاییک ها وجود نداشته باشد، به عنوان نمای سطح کاسه استخر می توان از رنگ ها یا روکش های مناسبی که به این منظور تولید می شوند استفاده کرد.

استفاده از رنگ ارزان قیمت ترین روش برای پوشاندن نمای سطح کاسه استخر به شمار می رود. البته این ارزان بودن به قیمت کاهش عمر مفید نمای سطح استخر تمام می شود. چرا که رنگ ها در میان سایر روش ها کوتاه ترین طول عمر را دارند.

در مناطقی که سطح آب های زیرزمینی بالاست، استفاده از رنگ به عنوان نمای سطح کاسه استخر جندان توصیه نمی شود. چرا که این استخرها هر چند سال یکبار باید به طور کامل از آب تخلیه و مجددا رنگ شوند. بنابراین اگر سطح آب زیرزمینی در محل سایت بالا باشد و در هنگام طراحی فشار ناشی از آب های سطحی لحاظ نشده باشد، احتمال ترک برداشتن پوسته استخر و آسیب دیدن آن بسیار بالاست.

مهمترین مشخصاتی که باید در هنگام انتخاب روکش استخرهای شنا در نظر گرفته شود عبارتند از:

۱- روکش به کار رفته از نظر رنگ و ظاهر باید زیبایی کافی را داشته باشد.

۲- این روکش باید سطح هموتر و نفوذناپذیری داشته و به راحتی قابل تمیز کردن باشد.

۳- این روکش باید قابلیت محافظت از لایه زیرین را داشته باشد.

۴- از آنجا که در بسیاری از استخرها لایه زیرین از جنس سیمان یا بتن است، این روکش نباید تاثیر نا مطلوبی بر خواص و مقامت آنها بر جای بگذارد.

۵- این روکش باید به اندازه کافی کشسان باشد چرا که پوسته استخر در حین پر و خالی شدن، با تغییر دمای آب و یا حرکت اندک فونداسیون به میزان جزئی حرکت می کند.

اصلی ترین انواع رنگ ها و روکش های مورد استفاده در استخرهای شنا را می توان در موارد زیر خلاصه کرد:

۱-رنگ های پلیمری حاوی کلر

۲-روکش های اکریلیک، اپوکسی، پلی یورتان

۳-رنگ های با پایه سیمان

رنگ های پلیمری کلردار:

استفاده از این نوع رنگ ها برای هر دو استخرهای سرپوشیده و سرباز بسیار متداول است. این رنگ ها معمولا متشکل از پلیمر کلردار، مواد نرم کننده، رنگدانه های خنثی و یک عامل ضخیم کننده یا ژله مانند هستند. یکی از معایب این نوع رنگ ها آن است که سازندگان آن ها معمولا توصیه می کنند که رنگ در محدوده دما و رطوبت مشخصی باقی بماند که این مشخصه در استخرهای سرباز کمی دور از دسترس است.

روکش های اکریلیک، اپوکسی و پلی یورتان:

این رنگ ها معمولا در محدوده استاندارد تولید می شوند و نتیجه مطلوبی را به همراه دارند. رزین های اپوکسی و پلی یورتان به شدت به سطوح بتنی، اندودکاری شده و روکش های کف می چسبند.

عوامل مهمی که از در هنگام استفاده از این رنگ ها باید رعایت شوند عبارتند از:

۱-درصد رزین مورد استفاده در رنگ دقیقا باید بر مبنای توصیه های سازنده باشد.

۲-کیفیت آماده سازی لایه زیرین نقش بسیار مهمی در کیفیت نهایی رنگ دارد که در این زمینه باید به دستورالعمل های تولید کننده رنگ توجه شود.

رزین های اپوکسی قابلیت دوام بسیار بالایی دارند و سطح هموار و کاشی مانندی را ایجاد می کنند. روکش های اپوکسی به ویژه برای استخرهای فایبر گلاس بسیار مناسب هستند. چرا که این رنگ ها خیلی زود با سطح فایبرگلاس چسبیده و لایه بسیبار پایدار و با دوامی را تشکیل می دهند.

روکش های فایبرگلاس

فایبرگلاس نوعی روکش است که برای آب بند کردن استخر مورد استفاده قرار می گیرد. این روکش برای اولین بار در دهه استفاده ۱۹۶۰ شد. پس از آن بود که برای ساخت استخرهای خانگی و استخرهای کوچک مورد استفاده قرار گرفت. اما این روکش ها برای استخرهای عمومی نتیجه مطلوب را به همراه نداشته است.

این نوع روکش ها معمولا به طور کامل در ناحیه دیوارها و کف به پوسته استخر متصل می شوند. همچنین برای استخرهای بتنی بهترین نتیجه را به همراه خواهند داشت.

روکش های فایبرگلاس نمای بسیار زیبایی را در استخر ایجاد می کنند ولی برخی ملاحظات هم باید در مورد آن ها رعایت شود؛ رزین پلی استر خاصیت منقبض شدن بسیار شدیدی دارد که این مشخصه موجب ایجاد تنش در زوایا، گوشه ها و نقاط ورودی لوله ها به سازه استخر می شود که نتیجه آن ایجاد ترک در پوسته استخر خواهد بود.

روکش های pvc

برای آب بند کردن استخرها، به ویژه استخرهای کوچک خانگی معمولا از انواع مختلفی از درزگیرهای انعطاف پذیر استفاده می شود. ماده ای که برای آب بند کردن استخرهای شنا مورد استفاده قرار می گیرد، استخرهای آب بندی شده با وینیل گفته می شود. برای استفاده از مواد آب بندکننده ای مانند pvc، سازه استخر باید کاملا هموار و یکنواخت باشد. همچنین در صورت وجود آب های زیرسطحی، پوسته استخر باید در برابر نفوذ آب به داخل استخر مقاوم باشد.

یکی از مزایای لایه های آب بندی کننده pvc آن است که می توان آن را با الگوها و رنگ های مختلف و زیبایی به کار گرفت. عمر مفید این روکش ها را معمولا بین ۶ تا ۱۰ سال تقریب می زنند.

توصیه هایی که برای افزایش هر چه بشتر عمر مفید استخرهای آب بندی شده با وینیل:

۱- آب استخر باید از نظر شیمیایی وضعیت متوازنی داشته باشد. کاهش ph آب به زیر هفت موجب اسیدی شدن آب، چین خوردن پوسته آب بند کننده وینیل و آسیب دیدن آن می شود.

۲- مقدار مواد ضدعفونی کننده مورد استفاده آب استخر باید در محدوده متداول نگه داشته شود. در صورت کم بودن مقدار ماده ضدعفونی کننده احتمال رشد جلبک و خزه در داخل آب و ایجاد لکه بر روی پوسته استخر افزایش می یابد. از طرفی، غلظت بیش از حد مواد ضدعفونی کننده موجود در آب نیز موجب چین خوردن پوسته وینیل می شود.

۳-برای تنظیم ph آب به افزودن اسید هیدروکلریک (جوهر نمک) اکتفا نکنید. چرا که در صورت عدم ترکیب مناسب این اسید با آب، احتمال صدمه دیدن نقش و نگارهای داخل استخر و پوسته خارجی آن تحت تاثیر اسید بسیار زیاد خواهد بود.

۴- برای جلوگیری از کمرنگ شدن پوسته استخر به واسطه واکنش شیمیایی بین مواد شیمیایی موجود در آب، پیش از افزودن یک ماده شیمیایی جدید به آب استخر، زمان کافی را صبر کنید تا ماده شیمیایی اول به طور کامل در مدار گردش آب استخر جریان پیدا کند و سپس ماده دوم را به آن اضافه کنید.

۵- همواره پیش از خالی کردن استخرهای آب بندی شده با وینیل با افراد متخصص مشورت کنید. چرا که ممکن است پس از خالی کردن آب استخر، لایه آب بند کننده مینیل منقبض شده و پس از پر کردن مجدد دچار چین خوردگی یا اعوجاج شود.

سنگفرش کردن معابر داخل استخر

برای سنگفرش کردن معابر داخل استخر از مواد و روش های مختلفی مانند بتن معمولی (بتن بدون آرماتور)، بتن مسلح، بلوک های ورقه از جنس پیش ساخته، سنگ های طبیعی، خاک رس، مواد دیگری مانند آسفالت و یا ماداکام روکش شده استفاده کرد.

نکته قابل توجه آن است که برای سنگفرش کردن معابر پیرامون کاسه استخر و سایر مناطق مرطوب هرگز نباید از سنگ های مرمر قالب گیری شده یا طبیعی استفاده کرد. چرا که این سنگ ها علی رغم زیبایی ظاهری، به ویژه پس از مرطوب شدن، سطحی بسیار لغزنده پیدا می کنند که موجب سر خوردن شناگران و ایجاد خطر برای آن ها می شود.

نمای سطح دیوارهای سالن استخر

انتخاب نمای جذاب و با دوام برای سطح دیوارهای سالن استخر مستلزم دقت فراوان به شرایط داخلی استخر است. افزایش روز افزون هزینه مواد و هزینه کار موجب شده است که طراحی برخی از استخرها صرفا با استفاده از مصالح ساختمانی و مواد مورد استفاده در سازه استخر انجام گیرد، به طوری که ضمن ایجاد نمای زیبا و قابل قبول در استخر عمر مفید بالایی نیز داشته باشند. چنین روش هایی معمولا در سازه های بتونی مورد استفاده قرار می گیرند. مزیت بتن آن است که در برابر رطوبت، دمای تقریبا بالا و ترکیبات حاوی کلر دچار خوردگی نمی شود. البته در سطوح بتنی گاهی لکه ها و شوره هایی ایجاد می شود که اغلب اوقات به سختی قابل رویت است. البته با استفاده از مواد سیلیکونی دفع کننده آب می توان تا حد زیادی از بروز این مشکل جلوگیری کرد.

سرامیک ها وموزاییک ها

به طور کلی دونوع موزاییک در استخرها مورد استفاده قرار می گیرد. موزاییک های سرامیکی و موزاییک های شیشه ای. از این میان موزاییک های سرامیکی کاربرد بیشتری در استخرهای شنا دارند. این موزاییک ها به ویژه برای استخرهای با شکل نا متقارن و استخرهایی که با بتن پاششی ساخته می شوند مناسب هستند. این موزاییک ها به صورت تماما لعابدار ساخته می شوند و بنابراین مقاومت بسیار زیادی در برابر انجماد دارند.

موزاییک مرمری

موزاییک های مرمری به ویژه در دیوارها و کف اسنخرهای خانگی مورد استفاده قرار می گیرد. به منظور کسب اطمینان از همراه بودن سطح، این موزاییک ها باید بر روی اندودکاری سیمان شن و روکش کف استفاده شود. البته در صورت از این موزاییک ها در کف مناطق مرطوب استخر، برای جلوگیری از لغزنده شدن بیش از حد آن ها باید تمهیدات لازم پیش بینی شود.

گروه مهندسی شرکت ساینا تصفیه آریا – هایواتر www.sainatasfie.com – HIWATER

-12

مطالب مرتبط:

طراحی استخر

پلان و نقشه استخرها در چند دهه گذشته تمایل عمومی...

ورزش در آب استخر

محیط و تسهیلات استخر محل مناسبی برای تفریح و شادی...

دستگاه تصفیه آب شیرین کن صنعتی (RO)

سیستم اسمز معکوس (RO) اسمز معکوس از جمله شیوه هایی...

*